TA NEA Logo
Παρασκευή 20 Απριλίου 2018
ΥΓΕΙΑ ΔΡΑΣΗ + ΖΩΗ Logo
 
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Διαβάστε το έντυπο ΥΓΕΙΑ σε μορφή PDF
Διαβάστε το περιοδικό ΥΓΕΙΑ σε μορφή PDF
Τα μυστικά της χημειοθεραπείας


Δημοσίευση: 27-10-2008, 23:18 Τελευταία ανανέωση: 29-10-2008, 11:33
Εκτύπωση Αποστολή σε φίλο
Του Βασίλη Γεωργούλια

Η χημειοθεραπεία χρησιμοποιείται για να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα που, είτε βρίσκονται στον πρωτοπαθή όγκο που δεν μπορεί να εξαιρεθεί είτε έχουν ξεφύγει από τον αρχικό όγκο και έχουν κινηθεί προς άλλα όργανα και ιστούς του σώματος. Ανάλογα με το στάδιο της ανάπτυξής του καρκίνου, η χημειοθεραπεία μπορεί να χορηγηθεί για να θεραπεύσει τον καρκίνο, για να τον εμποδίσει να εξαπλωθεί, για να επιβραδύνει την ανάπτυξή του ή για να καταπραΰνει τα συμπτώματα που αυτός προκαλεί.

Η χημειοθεραπεία συνίσταται στη χορήγηση ισχυρών φαρμάκων, τα οποία συνήθως λαμβάνονται ενδοφλεβίως ή από το στόμα. Δεν είναι μια νέα μορφή αντικαρκινικής θεραπείας _ αντιθέτως, χρησιμοποιείται από τις αρχές της δεκαετίας του ’50, αλλά διαρκώς εμπλουτίζεται με νέα φάρμακα.

Σε αντίθεση με την ακτινοθεραπεία και τις εγχειρήσεις που χρησιμοποιούνται για την τοπική θεραπεία του καρκίνου, η χημειοθεραπεία είναι κυρίως μια «συστηματική αγωγή», δηλαδή μια θεραπεία για όλο το σώμα, αν και σε κάποιες περιπτώσεις γίνεται και τοπική χορήγησή της σε μια περιοχή του σώματος (περιοχική χημειοθεραπεία). Συνήθως χορηγείται σε «σχήματα» και σε «κύκλους». Ο όρος «χημειοθεραπευτικό σχήμα» υποδηλώνει τη χορήγηση συνδυασμού φαρμάκων, ενώ ο όρος «κύκλοι» σημαίνει χορήγηση των φαρμάκων με διαλείμματα μεταξύ των θεραπειών.

Η διάρκεια της χημειοθεραπείας κυμαίνεται συνήθως από τρεις έως εννέα μήνες, ανάλογα με την περίπτωση. Μπορεί να γίνεται μία φορά την ημέρα, μία φορά την εβδομάδα ή μία φορά τον μήνα, αναλόγως της μορφής του καρκίνου και τα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής.

Η χημειοθεραπεία μπορεί να χορηγηθεί πριν ή μετά τη χειρουργική θεραπεία του καρκίνου, ταυτοχρόνως, ή πριν από την ακτινοθεραπεία, ή και μόνη της.

Οι παρενέργειες

Οι παρενέργειες της χημειοθεραπείας εξαρτώνται από το είδος των φαρμάκων που χορηγούνται στον ασθενή, τις δόσεις τους, τη διάρκεια της θεραπείας και, βέβαια, τον οργανισμό του ασθενούς.

Οι πιο συνηθισμένες είναι η ναυτία και ο έμετος, η παροδική απώλεια των μαλλιών, ο αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων και η κόπωση. Οι παρενέργειες αυτές μπορεί να κάνουν δύσκολη τη ζωή του ασθενούς ή να τον επιβαρύνουν ψυχικά. Ωστόσο, οι περισσότερες μπορούν να ελεγχθούν με φάρμακα, υποστηρικτικά μέτρα ή με τροποποίηση του χημειοθεραπευτικού σχήματος.

Η εμφάνισή τους οφείλεται στο ότι τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα είναι πολύ ισχυρά και προσβάλλουν κάθε κύτταρο που πολλαπλασιάζεται πολύ γρήγορα, είτε είναι καρκινικό είτε όχι.

Έτσι, μπορεί να προκαλέσουν βλάβες και σε υγιή κύτταρα του σώματος, τα οποία όμως πολλαπλασιάζονται γρήγορα, όπως ορισμένα κύτταρα του στομάχου και του εντέρου (με συνέπεια ναυτία, έμετο, διάρροια), τα κύτταρα των θυλάκων των τριχών όπου αναπτύσσονται τα μαλλιά (με συνέπεια τριχόπτωση), τα κύτταρα του δέρματος και του στόματος (με συνέπεια ξηροδερμία, καθώς και ξηρότητα και πληγές στο στόμα) και τα κύτταρα του μυελού των οστών (με συνέπεια αναιμία, μείωση των αιμοπεταλίων και των λευκών αιμοσφαιρίων που οδηγούν σε κόπωση, εύκολο μωλωπισμό και αιμορραγία, αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων).

Εάν παρουσιάσετε παρενέργειες, ρωτήστε τον γιατρό σας πώς μπορείτε να τις καταπραΰνετε ή να απαλλαγείτε από αυτές. Σε κάθε περίπτωση, να ενημερώνετε τον γιατρό σας για κάθε παρενέργεια, διότι ορισμένες μπορεί να απαιτούν άμεση ιατρική φροντίδα (όπως η ανάπτυξη λοίμωξης λόγω λευκοπενίας).

Κόπωση:
Η κόπωση αποτελεί μία από τις πιο συνηθισμένες παρενέργειες της χημειοθεραπείας, αλλά και της ακτινοθεραπείας. Όπως και οι άλλες, θα υποχωρήσει όταν ολοκληρωθεί η θεραπεία. Μπορείτε να βοηθήσετε τον εαυτό σας προσέχοντας τη διατροφή σας, καταναλώνοντας άφθονα υγρά και προγραμματίζοντας την κάθε ημέρα έτσι ώστε να έχετε άφθονο χρόνο για ξεκούραση.

Τριχόπτωση:
Αν και είναι «αθώα» από ιατρικής πλευράς, η απώλεια των μαλλιών αποτελεί μία από τις χειρότερες παρενέργειες για τον ασθενή. Για τους περισσότερους ανθρώπους, τα μαλλιά τους αποτελούν τμήμα της ταυτότητάς τους και έτσι αισθάνονται πολύ άσχημα όταν τα χάνουν. Δεν προκαλούν όλα τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα τριχόπτωση, ούτε την αναπτύσσουν όλοι οι ασθενείς _ ακόμα κι αν παίρνουν τα ίδια φάρμακα. Τα καλά νέα είναι πως τα μαλλιά σχεδόν πάντοτε ξαναβγαίνουν, σύντομα, έπειτα από την ολοκλήρωση της χημειοθεραπείας. Η τριχόπτωση συνήθως αρχίζει μέσα σε δύο εβδομάδες από την έναρξη της θεραπείας και επιδεινώνεται μέσα σε 1-2 μήνες. Η εκ νέου εμφάνιση των μαλλιών μπορεί να αρχίσει και πριν από το τέλος της χημειοθεραπείας. Οι περισσότεροι ασθενείς την αντιμετωπίζουν με ειδικά σχεδιασμένα καπέλα, μαντίλια και περούκες. Επίσης, μπορεί να χρησιμοποιηθούν ειδικές ψυχόμενες μάσκες, που προφυλάσσουν από την απώλεια μαλλιών.

Τα είδη των φαρμάκων

Τα φάρμακα της χημειοθεραπείας μπορούν να χωριστούν σε διάφορες κατηγορίες, ανάλογα με τον τρόπο δράσης τους, τη χημική δομή τους και τη σχέση τους με άλλα φάρμακα. Η γνώση του τρόπου δράσης των χημειοθεραπευτικών φαρμάκων είναι σημαντική για τον καθορισμό των πιθανών παρενεργειών, αλλά και για να ξέρουν οι ογκολόγοι ποια φάρμακα είναι πιθανότερο να δράσουν καλύτερα σε συνδυασμό μεταξύ τους. Επιπλέον, η πληροφορία αυτή τους βοηθά να καθορίσουν με ποια σειρά και πόσο συχνά θα πρέπει να χορηγείται κάθε φάρμακο του χημειοθεραπευτικού σχήματος που τυχόν θα επιλέξουν.

Αλκυλιούντες παράγοντες

Προκαλούν βλάβες στο γενετικό υλικό (DNA) των καρκινικών κυττάρων, με συνέπεια να οδηγούνται στον θάνατο. Χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση πολλών διαφορετικών καρκίνων _ όπως η οξεία και η χρονία λευχαιμία, το λέμφωμα, η νόσος του Hodgkin, το πολλαπλούν μυέλωμα, τα σαρκώματα και οι καρκίνοι του πνεύμονος, του μαστού και των ωοθηκών.

Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα εξής φάρμακα:

* nitrogen mustards (μουστάρδες): συμπεριλαμβάνουν τη μεχλωραιθαμίνη, τη χλωραμβουκίλη, την κυκλοφωσφαμίδη, την ιφωσφαμίδη και τη μελφαλάνη.

* νιτροζοουρίες: συμπεριλαμβάνουν τη στρεπτοζοτοκίνη, τη φοτεμουστίνη, την καρμουστίνη, τη σεμουστίνη και τη λομουστίνη.

* αλκυλοσουλφονικά άλατα: περιλαμβάνουν τη βουσουλφάνη.

* τριαζίνες: συμπεριλαμβάνουν τη δακαρβαζίνη και την τεμοζολαμίδη.

* αιθυλεναμίνες: συμπεριλαμβάνουν το θειοτέπα και την εξαμεθυλμελαμίνη.

Στην κατηγορία αυτή ταξινομούνται και τα φάρμακα της οικογένειας των πλατινών (σισπλατίνη, καρβοπλατίνη και οξαλαπλατίνη), επειδή καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα με παρόμοιο τρόπο.

Αντιμεταβολίτες

Οι αντιμεταβολίτες είναι μια οικογένεια φαρμάκων που επηρεάζουν την ανάπτυξη του DNA και του RNA των καρκινικών κυττάρων. Χρησιμοποιούνται συχνά για τη θεραπεία της λευχαιμίας, των όγκων του μαστού, των ωοθηκών και των εντέρων, καθώς και για άλλους καρκίνους (λ.χ. κεφαλής & τραχήλου, στομάχου, τραχήλου μήτρας).

Στους αντιμεταβολίτες ανήκουν η 5-φλουορο-ουρακίλη, η καπεσιταβίνη, η 6-μερκαπτοπουρίνη, η 6-θειογουανίνη, η μεθοτρεξάτη, η ραλιτρεξέδη, η γεμσιταβίνη, η τεγκαφούρη, η 5-αζακυτιδίνη, η κυταραβίνη, η κλαδριβίνη, η φλουδαραβίνη, η πεντοστατίνη και η πεμετρεξέδη.

Αντικαρκινικά αντιβιοτικά

Τα φάρμακα αυτά επηρεάζουν ένζυμα που παίζουν ρόλο στην αναπαραγωγή των καρκινικών κυττάρων. Χρησιμοποιούνται για τις περισσότερες μορφές καρκίνου.

Κυριότεροι εκπρόσωποί τους είναι οι ανθρακυκλίνες (ακλαρουμπισίνη, δαουνορουμπισίνη, δοξορουμπισίνη, επιρουμπισίνη και ιδαρουμπισίνη), τα φάρμακα ακτινομυσίνη-D, βλεομυσίνη, μιθραμυσίνη και μιτομυσίνη-C, καθώς και η μιτοξαντρόνη (χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του καρκίνου του προστάτη και του μαστού, το λέμφωμα και τη λευχαιμία).

Αναστολείς της τοποϊσομεράσης

Τα φάρμακα αυτά επηρεάζουν μια ομάδα ενζύμων που λέγονται τοποϊσομέρασες και βοηθούν την έλικα του DNA να χωρίζεται στα δύο, ώστε να γίνει ο πολλαπλασιασμός των καρκινικών κυττάρων. Χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία ορισμένων μορφών λευχαιμίας, καθώς και για καρκίνους του πνεύμονα, των ωοθηκών, της γαστρεντερικής οδού και άλλων οργάνων (λ.χ. τραχήλου μήτρας, εγκεφάλου).

Στην κατηγορία αυτή ανήκουν η τοποτεκάνη, η ιρινοτεκάνη, η ετοποσίδη, η αμσακρίνη και η τενιποσίδη.

Αναστολείς της μίτωσης

Τα φάρμακα αυτά συχνά αποτελούν παράγωγα φυτών. Σταματούν έναν κυτταρικό μηχανισμό που λέγεται μίτωση ή αναστέλλουν τη δράση ορισμένων ενζύμων, τα οποία παράγουν πρωτεΐνες απαραίτητες για τον πολλαπλασιασμό (αναπαραγωγή) των καρκινικών κυττάρων. Χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία πολλών μορφών καρκίνου, όπως του μαστού, του πνεύμονα, καθώς και τα μυελώματα, τα λεμφώματα και τις λευχαιμίες.

Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι ταξάνες (πακλιταξέλη, δοσεταξέλη), οι εποθιλόνες (ιξαβεπιλόνη), τα αλκαλοειδή της vinca (βινβλαστίνη, βινκριστίνη, βινδεσίνη, βινορελβίνη) και η εστραμουστίνη.

Κορτικοστεροειδή

Τα στεροειδή είναι φυσικές ορμόνες και φάρμακα όμοια με ορμόνες, που έχουν πολλές χρήσεις στην Ιατρική. Χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία διαφόρων ασθενειών, αλλά και ορισμένων μορφών καρκίνου (λέμφωμα, λευχαιμία και πολλαπλούν μυέλωμα). Όταν χορηγούνται για την αντιμετώπιση του καρκίνου θεωρούνται χημειοθεραπευτικά φάρμακα. Στους πάσχοντες από καρκίνο, όμως, χορηγούνται και ως αντιεμετικά, δηλαδή για την πρόληψη της ναυτίας και του εμέτου που προκαλούν τα άλλα φάρμακα της χημειοθεραπείας. Χρησιμοποιούνται επίσης για την αποτροπή των σοβαρών αλλεργικών αντιδράσεων πριν από τη χορήγηση κάποιας χημειοθεραπείας.

Στην κατηγορία αυτή ανήκουν η πρεδνιζόνη, η πρεδνιζολόνη, η μεθυλπρεδνιζολόνη, η δεξαμεθαζόνη, η υδροκορτιζόνη, η παραμεθαζόνη και η βηταμεθαζόνη.

Άλλα χημειοθεραπευτικά φάρμακα

Υπάρχουν ορισμένα φάρμακα της χημειοθεραπείας τα οποία δρουν με διαφορετικό τρόπο απ’ ό,τι τα προαναφερθέντα και γι’ αυτό δεν κατατάσσονται σε κάποια από τις παραπάνω κατηγορίες. Παραδείγματα τέτοιων φαρμάκων είναι η L-ασπαραγινάση (είναι ένα ένζυμο), η βορτεζομίμπη (είναι ένας αναστολέας των πρωτεοσωμάτων), η λανκρεοτίδη και η οκτρεοτίδη (συνθετικά της σωματοστατίνης), η υδροξυκαρβαμίδη, η μιλτεφοσίνη, η μιτοσάνη και η θαλιδομίδη.

Ο Βασίλης Γεωργούλιας είναι καθηγητής Παθολογίας-Ογκολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης, διευθυντής Παθολογικής-Ογκολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Ηρακλείου

Εκτύπωση Αποστολή σε φίλο
ΒΙΝΤΕΟΘΗΚΗ
Τα συμπτώματα της νόσου Πάρκινσον
Δείτε περισσότερα βίντεο
Χρήσιμα!
ΔΕΙΚΤΗΣ ΜΑΖΑΣ ΣΩΜΑΤΟΣ
Βάρος (σε κιλά)
Ύψος (σε cm)
  Υπολογισμός  
ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ
ΥΓΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ Α ΕΩΣ ΤΟ Ω
Αναζητείστε μία ασθένεια επιλέγοντας ένα αρχικό γράμμα από τον παραπάνω πίνακα